1- Genel Bilgiler
Serbest Bölgeler, bir ülkenin siyasi sınırları içinde olmakla birlikte; gümrük, vergi, kambiyo, fiyat, kalite ve standartlara ilişkin hükümlerin uygulanmadığı belirli alanlardır.
Serbest Bölgeler, ülkenin siyasi sınırları içinde ama gümrük sınırları dışında kalan; özel teşvikler sağlanarak yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırarak ihracat, yatırım ve üretimi geliştirme ve arttırma amacı ile, Bakanlar Kurulu Kararı ve buna bağlı 3218 sayılı Serbest Bölgeler mevzuatı uyarınca kurulmuş bölgelerdir.
Serbest Bölgelerin kurulmasındaki temel amaç Türkiye’de ihracat için yatırım ve üretimi artırmak ve yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak, ekonominin girdi ihtiyacını ucuz ve düzenli şekilde temin etmek, dış finansman ve ticaret imkânlarından daha fazla yararlanmaktır. Serbest Bölgeler asıl olarak ihracatı arttırmak amaçlı olarak kurulmuştu, fakat yıllar içinde serbest bölgeler ile Türkiye arasında yapılan ithalatta oldukça artmıştır.
Serbest Bölgelerin amacı;
• Türkiye'de ihracat için yatırım ve üretimi artırmak,
• Ekonominin girdi ihtiyacını ucuz ve düzenli bir şekilde temin etmek,
• Yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak,
• Dış finansman ve ticari imkanlarından daha fazla yararlanmaktır.
Serbest Bölge ile Türkiye'nin diğer yerleri arasında yapılacak ticaret, dış ticaret rejimine tabidir. Bu kapsamda, Serbest Bölgeden Türkiye’ye getirilen ürünler için ithalatta geçerli bütün vergisel yükler ve kontroller aranmakta, Türkiye’den Serbest Bölge’ye ihraç edilen bütün ürünler de dış ticaret rejimine tabi tutulmaktadır.
Uluslararası ticaretin iyice kompleks hal aldığı günümüzde serbest bölgeler gittikçe önem kazanıyor.
Kalkınmakta olan ülkeler için dış ticaret politikasının ciddi unsurlarından biri olan serbest bölgeler,ülke milli sınırları içinde bulunmakla birlikte, vergi ve gümrük mevzuatının uygulanması bakımından gümrük hattı dışında yerler olarak addedilir
Serbest bölgeler, gelişmekte olan ülkelerde üretim ağırlıklı ihraç ürünleri işleme bölgeleri, ileri ülkelerde ise ticari ağırlıklı serbest ticaret bölgeleri biçiminde ülkenin göreceli olarak daha az gelişmiş yörelerinde istihdamı ve ticareti yaygınlaştırmak amacıyla kullanılır.
Günümüzün serbest bölgeleri bunun da ötesinde uzmanlaşmaya yönelip, ileri teknolojik ürünlerin üretilmesine öncülük etmeye hatta teknopark haline gelme çabasına girmişlerdir.
Serbest bölgeler bulundukları ülkenin siyasi sınırları içinde yer alır, fakat dış ticaret, vergi ve ticari faaliyetlerde için ülkede sağlanandan daha geniş muafiyet ve teşviklerden yararlanır. Şöyle ki:
Ülkede kullanılması düşünülen yeni ticari ve ekonomik politikaların denenebilmesini temin eder.
Yabancı sermayeli firmaları, serbest bölgelere yatırıma teşvik eder. Böylece ülkeye yeni teknoloji girişini hızlandırır.
Doğrudan ve dolaylı olarak istihdam yaratır.
Büyük partiler halinde serbest bölgeye getirilen malların gerektiğinde küçük miktarlarda ükeye ithal edilmesini sağlayarak üretim maliyetlerini düşürür.
Dünya standartlarındaki alt ve üst yapıları ve asgari düzeyde bürokrasi ve kırtasiyecilik uygulamaları vardır. genel eğilimlerin ilk yansıdığı yerler
Küresel trendlerin ilk uygulandığı yerler olması bakımından, ülkemiz ekonomi politikalarının belirlenmesinde yol göstericidir.
II. Dünya Savaşı öncesi kurulan Singapur ve Hong Kong Serbest Limanları ile, daha sonra kurulan Panama, İrlanda, Tayvan ve Güney Kore Serbest bölgelerinin elde ettikleri büyük başarılar, serbest bölgeler fikrinin pek çok ülkece kabul edilmesine katkıda bulunmuştur özetlenebilir.
.
Bugün, Türkiye’de serbest bölge kullanımı artan bir ivme sergilemekte, faaliyette olan 13 serbest bölge 1985 yılında yürürlüğe giren 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu ile yönetilmektedir
2- Türkiye’de Serbest Bölgeler
Kuruluş Telefon Fax Web Adresi
Adana Yumurtalık Serbest Bölgesi 0 322 634 20 80 0 322 634 20 90 www.tayseb.com
Antalya Serbest Bölgesi 0 242 259 09 30/31 0 242 259 09 32 www.asbas.com.tr
Avrupa Serbest Bölgesi 0 282 691 10 10 0 282 691 10 26 www.asb.com.tr
Bursa Serbest Bölgesi 0 224 524 86 89 0 224 524 86 87
Denizli Serbest Bölgesi 0 258 851 11 19 - 851 11 80 0 258 851 13 35 www.denser.com.tr
Doğu Anadolu Serbest Bölgesi 0 442 235 28 51 - 235 25 30 0 442 235 28 52 www.erzurumsbm.net
Ege Serbest Bölgesi 0 232 251 38 51 0 232 251 48 07 www.esbas.com.tr
Gaziantep Serbest Bölgesi 0 342 359 10 20 0 342 359 10 25 www.gasbas.com
Kayseri Serbest Bölge 0 352 311 39 88/89 0 352 311 39 87
Kocaeli Serbest Bölgesi 0 262 341 38 41 0 262 341 38 60 www.kosbas.com.tr
Mardin Serbest Bölgesi 0 482 215 20 70 0 482 215 15 17 www.masbas.com
Mersin Serbest Bölgesi 0 324 238 74 00 0 324 238 74 10 www.mesbas.com.tr
Rize Serbest Bölgesi 0 464 226 09 59 0 464 226 09 57
Samsun Serbest Bölgesi 0 362 445 18 18 0 362 445 08 45 www.sasbas.com
Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü 0 312 212 87 61 - 212 82 58 0 312 212 89 06 www.dtm.gov.tr
Trabzon Serbest Bölgesi 0 462 326 38 00 - 326 38 06 0 462 326 38 07
TÜBİTAK MAM Teknoloji Serbest Bölge 0 262 646 30 45 0 262 644 53 71
İMKB Uluslararası Menkul Kıymetler Serbest Bölge 0 212 298 21 00 0 212 298 25 00 www.imkb.gov.tr
İstanbul Atatürk Havalimanı Serbest Bölgesi 0 212 465 00 00 0 212 465 00 09 www.isbi.com.tr
İstanbul Deri ve Endüstri Serbest Bölgesi
Ülke kalkınması amacına hizmet etmek üzere bölgesel kalkınma modeliyle kurulan serbest bölgelerimiz, ülkemizin ihracata dayalı kalkınma politikalarıyla da uyumlu olarak faalliyetlerini sürdürmektedir. Politika olarak, yeni serbest bölge ihdası yerine, serbest bölgelerimizin tam kapasiteye ulaştırılması hedeflenmektedir.
Serbest bölgelerimizde:
3,299'u yerli 645'i yabancı olmak üzere 3,944 firma faalliyet göstermekte olup,
istihdam hacmi 39,046 kişiye ulaşmış bulunmaktadır.
Serbest bölgelerin ticaret hacmi ise 2005 yılı sonu itibariyle 23.3 milyar ABD Dolarına ulaşmıştır.
Serbest bölgelerin kurulduğu 1988 yılından 2005 yılı sonuna kadar ulaşılan kümülatif ticaret hacmi ise 125.1 milyar ABD Dolarını aşmış bulunmaktadır.
Faaliyet Konuları
Üretim : Elektronik, optik, gıda ve hazır giyim öncelikli olmak üzere çevre kirliliği yaratmayan her türlü üretim faaliyeti ve üretime ilişkin hammadde, ara madde ile üretilen malların, alım-satımı, depolaması, markalaması, ambalajlanması, etiketlenmesi, sergilenmesi ve bakım onarımı yapılabilir.
Alım-Satım : Ticareti yapılan her türlü malın alım-satımı, depolanması, etiketlenmesi, ambalajlanması ve sergilenmesi yapılabilir.
Depolama : Diğer kullanıcı veya kullanıcı olmayan kişi veya kuruluşların malları depolanabilir.
Montaj-Demontaj : Her türlü malın montaj-demontajı yapılabilir.
Bakım-Onarım : Her türlü malın bakım veya onarımı yapılabilir .
Kiralama : Kapalı alanların ve iş yerlerinin, diğer kullanıcılara kiralanması yapılabilir.
Diğer : Bankacılık, sigortacılık, mühendislik, müşavirlik, nakliyecilik, acentacılık gibi konularda faaliyette bulunabilinir.
3- Serbest Bölgelere Sağlanan Avantajlar
1. Serbest Ticaret Bölgesi gümrük hattı dışındadır. Bölgede resim, harç, gümrük kambiyo mükellefiyetlerine dair mevzuat hükümleri uygulanmaz. Üretim yapan firmalar gelir ve kurumlar vergisinden istisnadır. İşletici kuruluş ve kullanıcılar yatırım ve üretim safhalarında Bakanlar Kurulu'nca belirlenecek vergi dışı teşviklerden yararlandırılırlar.
2. Türkiye'deki tam ve dar mükellef gerçek ve tüzel kişilerin serbest bölgedeki faaliyetlerinden elde ettikleri kazanç ve iratlar, Türkiye'nin diğer yerlerine getirildiğinin kambiyo mevzuatına göre tevsiki halinde de gelir ve kurumlar vergisinden muaftır.
3. Serbest bölgede faaliyet gösterecek firmalar yüzde yüz yerli firmalar olabileceği gibi aynı oranda yabancı firmalarda olabilir.
4. Serbest bölgede her türlü altyapı hazır olup, bu altyapılar gelişmiş ülkelerdeki benzeri altyapılar düzeyindedir.
5. Serbest bölgede her türlü bürokrasi ve kırtasiyecilik en aza indirilmiş ve bölgenin özel sektörce işletmesi tercih edilmiştir.
6. Üretilen malların yurt içine satış imkanı vardır.
7. Serbest bölgedeki para birimi T.C. Merkez Bankasınca kabul edilen konvertibl dövizlerdir.
8. Arazi kiraları çok düşüktür.
9. Belediye Kanunu, Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu, Pasaport Kanunu ve diğer kanunların Serbest bölge Kanunu'na aykırı hükümleri uygulanmaz
4- Serbest Bölgelerle İlgili Önemli Noktalar:
a) Serbest bölge hangi firmalar için daha avantajlıdır?
Serbest bölgede faaliyette bulunmanın aşağıdaki firmalar için daha avantajlı olduğu söylenebilir:
• Ülke içindeki vergisel nitelikli mali yüklerden ve bürokrasiden kurtulmak isteyen firmalar,
• ithal girdi kullanarak ürettiği ürünleri dış pazarlara satan firmalar,
• Emek yoğun sektörlerde faaliyette bulunan firmalar,
b) Serbest Bölgede Kullanıcı
Faaliyet ruhsatı alan ve serbest bölgede belli bir işyerinde faaliyette bulunan yerli veya yabancı, gerçek veya tüzel kişiye “kullanıcı” denir.
c) Yeni bir şirket kurmak veya şube açmak
Şirketin merkezi Türkiye’de bulunan ve halen Türkiye’deki ticari faaliyeti- ne devam eden müracaatçılar; serbest bölgedeki faaliyetlerini oluşturacakları ‘serbest bölge şubesi” aracılığıyla yapmak zorundadır. Serbest bölgede şube oluşturarak faaliyette bulunmak amacıyla yapılan müracaatlarda; şube açılmasına ilişkin yetkili organın aldığı kararın Ticaret Sicil Memurluğu’nda onay latılmasını müteakip bu kararın yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ve Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formu’nda belirtilen diğer belgelerle birlikte Müsteşarlığa müracaat edilmesi gerekmektedir.
Şirket merkezinin muhasebe kayıtları ile serbest bölgedeki şubenin faaliyetlerine ilişkin muhasebe kayıtlarının ayrı ayrı tutulması zorunludur. Serbest bölgede faaliyette bulunan firmalar serbest bölge ile ilgili kayıtlarına hiçbir şekil ve surette serbest bölge dışındaki faaliyetleri işleyemez.
Diğer taraftan, yabancı firmalar bulundukları ülkedeki Türkiye temsilciliğine kendi ülkelerinde geçerli olan kuruluş belgesini onaylatarak şube oluşturarak veya şube oluşturmadan serbest bölgelerde faaliyette bulunabilir.
Yerli veya yabancı gerçek ya da tüzel kişilerin sadece serbest bölgede faaliyette bulunmak üzere serbest bölge adresli şirket kurmaları da mümkün olup, aşağıdaki soruda bu konuda açıklama yapılmıştır.
d) Kullanıcı olmayan yerli veya yabancı fİrmalarin serbest bölge depolarından yararlanmaları
Kullanıcı olmayan yerli veya yabancı firmaların serbest bölgede depo işletmeciliği konusunda faaliyet gösteren firmalardan depo kiralamak suretiyle serbest bölge depolarından yararlanmaları mümkündür. Söz konusu firmaların serbest bölge işlemleri depo işletmeciliği konusunda faaliyet gösteren firma (kullanıcı) tarafından yerine getirilir ve serbest bölge müdürlüğüne karşı depolanan mallarla ilgili her türlü sorumluluk da söz konusu kullanıcıya aittir. Ayrıca, serbest bölge depolarından yararlanan
e) Faaliyette bulunulacak işyerinin temini
Arazinin mülkiyeti Hazine’ye ait olan serbest bölgelerde sadece açık alan veya hazır işyeri kiralanabilirken, arazinin mülkiyeti özel sektöre ait olan serbest bölgelerde arazi ve işyerlerinin satın alınması da mümkündür. Bu çerçevede, serbest bölgede kendi işyerlerini inşa ederek veya hazır işyeri kiralayarak faaliyet göstermek isteyen firmalar, arazisi Hazine’ye kamu kuruluşlarına ait bölgelerde açık alan veya hazır işyeri kiralamaları, arazisi özel sektöre ait bölgelerde açık alan veya hazır işyeri kiralamaları veya satın almaları mümkündür. Kendi işyerlerini inşa ettirecek firmaların o serbest bölge için belirlenen yapı ve inşaat esaslarına uygun hareket etmesi gerekir. Açık alan ve hazır işyeri kiralanmasında ve satılmasında yerli ve yabancı firmalar açısından hiçbir farklılık bulunmamaktadır
f) Serbest bölgede faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişilerle ilgili kambiyo mevzuatı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın 2/(b) maddi sinde; yurt dışındaki işçi, serbest meslek sahibi ve müstakil iş sahipleri dahil Türkiye’de ikametgah sahibi gerçek ve tüzel kişiler Türkiye’de yerleşik kişi sayılmıştır. Ancak, adı geçen kararın 13 üncü maddesi hükümlerine göre, verilen sermaye ihracı izinlerinde serbest bölgeler de yurt dışı olarak mütalaa edildiğinden, sermaye ihracı suretiyle serbest bölgelerde kurulan şirket veya şubeleri de yurt dışında yerleşik sayılmaları gerekmektedir.
g) Türkiye ile serbest bölgeler arasindaki ticaretin tabi olduğu mevzuat
3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’nun 8 inci maddesi uyarınca serbest bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasında yapılacak ticaret dış ticaret rejimine tabidir. Diğer bir deyişle, serbest bölgelerden Türkiye’ye sevk edilen mallar ithalat, Türkiye’den serbest bölgelere sevk edilen mallar ise ihracat sayılmaktadır.
Türkiye’den serbest bölgeye ihraç edilen Türkiye veya AB üyesi ülkeler menşeli mallar ile daha önce Türkiye veya AB üyesi ülkelerde serbest dolaşım durumunda bulunan üçüncü ülkeler menşeli malların serbest bölgeden Türkiye’ye veya AB üyesi ülkelere ithalinde gümrük vergisi ödenmez, ancak doğrudan üçüncü ülkelerden serbest bölgeye getirilen ve serbest dolaşımda olmayan üçüncü ülkeler menşeli malların serbest bölgeden Türkiye’ye ithalinde ortak gümrük tarifesinde belirtilen oran üzerinden gümrük vergisi ödenir.
h) Serbest bölgelere getirilmesi yasak olan mallar
Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nin 32 nci maddesi uyarınca: ateşli silahlar ve bunların mühimmatı, parlayıcı, patlayıcı, yanıcı, yanmayı arttırıcı ve radyoaktif maddeler, tehlikeli ve zehirli atıklar ile Sağlık Bakanlığı’ müsaade edilenler hariç, bütün uyuşturucu maddelerin serbest bölgelere getirilmesi yasaktır.
i) Serbest bölgelerdeki mallara ATR belgesi verilmesi
Serbest bölgelerde tamamen Türkiye veya AB üyesi ülkeler menşeli buralarda serbest dolaşım durumunda bulunan girdilerden üretilen veya bünyesine giren ticaret politikası önlemine tabi olmayan üçüncü ülke menşeli girdiler için ortak gümrük tarifesinde belirtilen oran üzerinden gümrük vergisi ödenmiş mallar için gümrük idarelerince düzenlenecek “Tespit ve Tahakkuk Kağıdı”na istinaden mahalli ticaret veya sanayi ve ticaret odalarınca A.TR belgesi verilir.
Ancak, kota veya gözetime tabi üçüncü ülke menşeli mallar için A.TR belgesi düzenlenmesi yönünden telafi edici gümrük vergisi tahsili yeterli olmaz. Bu ürünler için ithal lisansının alındığının gümrük idaresine ispatı gerekir. Gümrük idaresince A.TR belgesinde kayıtlı miktar ithal lisansı aslından düşülerek işlem yapılır.
Ayrıca, serbest bölgede bulunan mallar için düzenlenen A.TR belgesi geçerlilik süresi mallar serbest bölgede kaldığı sürece dondurulur.
j) Serbest bölgeler ile diğer ülkeler arasindaki ticaretin tabi olduğu mevzuat
Serbest bölgeler ile diğer ülkeler ve diğer serbest bölgeler arasında ticaret dış ticaret mevzuatına tabi değildir. Mallar serbest bölgeden Türkiye dışındaki ülkelere ve Türkiye’deki diğer serbest bölgelere ihracat rejimine tabi olmadan sevk edilir ve ithalat rejimine tabi olmadan buralardan serbest bölgeye getirilir. Bu durumda, serbest bölgeden diğer ülkelere Türkiye üzerinden sevk edilen mallar ile yurt dışından getirilen serbest bölge adresli malların Türkiye geçişi transit rejimine tabidir.
k) Türkiye’ye ithali kota gibi ticaret politikası önlemlerine tabi ürünlerin serbest bölgelere getirilmesi
Türkiye’de geçerli ticaret politikası önlemleri (korunma ve gözetim gibi) serbest bölgelerde uygulanmaz. Bu nedenle, Türkiye’ye ithali kota, lisans gibi ticaret politikası önlemlerine tabi ürünler serbest bölgelere getirilebilir ve buradan da üçüncü ülkelere sevk edilebilir. Söz konusu ürünlerin Türkiye’ye ithali ise Türkiye’deki ithalatçısının ithal lisansının (kota hakkının) olması durumunda
Söz konusu kararın yukarıda belirtilen hükümleri çerçevesinde, Türkiye’de geçerli kambiyo mevzuatı açısından;
• Yurt dışında çalışan Türk işçilerinin ve serbest meslek ve müstakil iş sahipleri dahil Türkiye’de ikametgah sahibi olup, serbest bögelerde faaliyet gösteren gerçek kişilerin Türkiye’de yerleşik kişi sayılması,
• Sermaye ihracı suretiyle serbest bölgelerde oluşturulan tüzel kişiler ile, Türkiye’de yerleşik tüzel kişilerin serbest bölgede faaliyet gösteren şubelerinin ise yurt dışında yerleşik sayılması, gerekmektedir.
l) Serbest bölgelerde ikamet
Serbest bölgelerde ikamet yasaktır. Ancak, bölgenin kontrol ve korunmasıyla görevlendirilmiş olan güvenlik, gümrük muhafaza ve koruma görevlilerinin ve yaptıkları işlerin mahiyeti gereği bölgede ikamet zorunda bulunanlar ile bölgede işgününü takip eden gece de çalışmak zorunda bulunanların ikamet/gece çalışma izinleri, güvenlik ve gümrük idaresine yazılı bilgi verilmek suretiyle, serbest bölge müdürlüğünce verilir. Bölgede verilen ikamet/gece çalışma izinleri yalnızca belirtilen görevliler için geçerli olup, bu izin hiç bir şekil ve suretle bu görevlilerin yakınlarını veya ailelerini kapsamaz.
Faaliyet ruhsatı, giriş izin belgesi veya görev kartlarından birinin iptali halinde verilen ikamet/gece çalışma izni ilgili serbest bölge müdürlüğünce derhal iptal edilir.
m) Serbest bölgelerde perakende satış
Serbest bölgelerde perakende satışa izin verilmemektedir. Kullanıcı bölgeden yurt dışına veya Türkiye’ye toptan satış yaparlar. Kullanıcıların ve bölgelerde depo kiralayan firmaların bölge müdürlüğüne yazılı olarak bildirilmek koşuluyla aynı bölgedeki diğer kullanıcılara da toptan satış yapmaları mümkündür.
n) Serbest bölgelerde güvenlik
Serbest bölgelerde güvenlik hizmetleri polis tarafından yerine getirilir. Bunun dışında bölge kapılarında her gün 24 saat görev yapan gümrük muhafaza memurları da kaçakçılığa karşı gerekli güvenliği ve kontrolü sağlamaktadırlar. Ayrıca işletici şirketler bölgenin bütününde, kullanıcı lar da faaliyet gösterdikleri işyerlerinde yeterli sayıda koruma görevlisi bulundurur.
o) Serbest bölgelerde 'kıyı bankacılığı (off-shore banking)
Serbest bölgelerin hepsinde 'kıyı bankacılığı' yapılması mümkün değildir.
Çünkü 'kıyı bankacılığı' için ayrı bir mevzuat geçerli olup, bu mevzuat çerçevesinde, İstanbul Ataköy Turizm Kompleksinde bulunan Galleria’nın C Blok 1 ve 2 nci katlarındaki ilgili bölümler 'kıyı bankacılığı' faaliyetlerinin yürütülmesi am la serbest bölge olarak belirlenmiştir. Bu nedenle kıyı bankacılığı faaliyetini ancak bu serbest bölgede yürütülmesi mümkündür. 'Kıyı bankacılığı' için müracaat edecek firmaların Hazine Müsteşarlığı’ndan izin aldıktan sonra faaliyet ruhsatı almak üzere Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’ne müracaat etmesi gerekir.
Serbest bölgede yapılacak 'kıyı bankacılığı' ile ilgili esaslar, 18.9.1990 tarih ve 90/999 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, bu karara istinaden çıkarılan tebliğ ve İstanbul Atatürk Havalimanı Serbest Bölgesi Kıyı Bankacılığı Merkezi Yönetmeliği ile belirlenmiştir
p) Serbest bölgelerde yabancı uyruklu personel çalıştırılması
Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’nden “çalışma izin belgesi” almak şartıyla, kullanıcıların serbest bölgedeki faaliyetlerinde ihtiyaç duydukları yabancı uyruklu yönetici veya konusunda uzman kişileri istihdam etmeleri mümkündür. Çalışma izin belgesi almak için matbu formlar doldurulur ve ekleriyle birlikte bir dilekçe ile Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’ne müracaat edilir. Genel Müdürlük tarafından uygun görülenlere çalışma izin belgesi verilir. Ancak, çalışma izin belgesi içişleri Bakanlığı’nca oturma (ikamet) izni verilmesi halinde geçerli olur. Çalışma izin belgesi hangi serbest bölge için alınmışsa yalnızca o serbest bölge için geçerlidir. Alınan oturma izni, çalışma izin belgesi sahibinin eşini ve yaşını geçmemiş çocuklarını da kapsar.
r) Serbest bölgede elde edilen gelirlerin yurt dışına ve Türkiye’ye transferi
Serbest bölge faaliyetleri sonucu elde edilen gelirlerin Türkiye’ye ve yurt dışına transferi konusunda herhangi bir kısıtlama yoktur..
Yabancı ve yerli firmalar serbest bölgelere transfer ettikleri sermayelerini ve serbest bölge faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlarını serbest bölge müdürlüğüne bildirerek istedikleri zaman Türkiye’nin diğer kesimlerine veya yurt dışına transfer etmekte serbesttirler.
s) Malların serbest bölgede depolanması ile gümrük antreposunda depolanması arasındaki farklar
FİKTİF ANTREPODA DEPOLAMA SERBEST BÖLGEDE DEPOLAMA
Fiktif antrepolar; gümrük idaresinin denetiminde olmak şartıyla, gümrük idaresinin uygun gördüğü malların konmasina izin verilen, Gümrük Müsteşarlığı’nca belirlenen esaslara göre mal sahibi veya temsilcilerince tesis edilmiş mahal veya depolardır.
Malların fiktif antrepoda kalabileceği süre iki yılı geçmemek kaydıyla Gümrük Müsteşarlığı’nca belirlenir. Bu süre sonunda antrepodan çıkarılmayan mallar tasfiye edilir.
Antrepolarda devamlı görevli gümrük ve gümrük muhafaza memurlarının maaş, ulaşım, giyim ve yiyecek gibi bütün giderleri, devamlı memur görevlendirilmemesi halinde ise, harcırah, yol, gündelik ve fazla çalışma ücreti malların sahibi tarafından peşin olarak ödenir.
Fiktif antrepo açma izni ücreti (415.484.200 TL) ve işletme ücreti olarak belirlenen yıllık ücret (205.762.200 TL) ödenir. Ayrıca antrepoya konulacak malların cinsine göre değişen oran ve miktarlarda ardiye, açıcılık ve hamallık ücreti ödenmektedir.
Fiktif antrepo açılması için gümrük idaresine bir taahhütnamenin yanında, ayrıca, antrepoya konulacak malların gümrük vergisi kadar teminat verilir, Mal sahibi antrepodaki mallar için gümrük idaresine karşı sorumludur. Malların antrepoya konması ve buradan çıkarılması gümrük yurt dışına, görevlilerin gözetim ve denetiminde girişi ve çıkış defterine kayıt edilerek yapılır. Antreponun çift kilidinin anahtarlarından birisi gümrük idaresinde birisi de antrepo sahibinde bulunur. Gümrük idaresinin haberi olmadan buralara girilemez ve mallara el sürülemez. Serbest bölge depoları işletici, B.K.İ. veya kullanıcılarca inşa edilebilir. Çevre kirliliği yaratmamak şartıyla depolanabilecek mallar için herhangi bir kısıtlama yoktur.
Firmalar mallarını serbest bölgede faaliyet ruhsatı alarak kiraladığı kendi işyerinde ya da depo işletmeciliği faaliyet ruhsatı sahibi bir kullanıcıdan kiraladığı yerlerde depolayabilir.
Malların serbest bölgedeki depoda kalabileceği süreye ilişkin herhangi bir kısıtlama yoktur.
Serbest bölgelerde gümrük mevzuatı uygulanmadığından, serbest bölgedeki depolarda, ancak serbest bölge müdürlüğünün izni ile gümrük denetimi yapılabilir.
Depo kirası süreye göre 5,25-10,50 dolar/m2/ay arasında değişmektedir. Taşıma, yükleme ve boşaltma işleri Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğünce belirlenen ve dışarıya göre daha düşük olan tarifelere göre işletici şirketlerce yapılır.
Serbest bölgedeki depoda bulunan mallar için gümrük idaresine teminat, taahhütname ve ek ücret ödeme gibi yükümlülükler yoktur. Depodaki mallardan depo işletmecisi sorumludur. Depodaki mallar istenildiği zaman Türkiye’ye veya serbest bölgedeki diğer firmalara satılabilir Gümrük görevlileri serbest bölge kapısında gümrük mevzuatınca gereken muayene ve kontrolleri yapar.
t) Serbest bölgede elde edilen gelirlerin yurt dışına ve Türkiye’ye transferi
Serbest bölge faaliyetleri sonucu elde edilen gelirlerin Türkiye’ye ve yurt dışına transferi konusunda herhangi bir kısıtlama yoktur..
Yabancı ve yerli firmalar serbest bölgelere transfer ettikleri sermayelerini ve serbest bölge faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlarını serbest bölge müdürlüğüne bildirerek istedikleri zaman Türkiye’nin diğer kesimlerine veya yurt dışına transfer etmekte serbesttirler.
5- Dünyada Ülke Bazında Serbest Bölge Sayısı Aşağıda Gösterilmiştir
Dünya’daki ticaret hacminin yaklaşık % 15’i aşağıda ülke itibariyle dağılımı gösterilen serbest bölgelerden yapılır.
Ülkeler Ve Serbest Bölge Sayısı
_______________________________________________________________
1) ABD 214
2) Almanya 7
3) Angola 1
4) Arjantin 5
5) Aruba 4
6) Avustralya 1
7) Avusturya 4
8) B.A.E. 5
9) Bahama Adaları 2
10) Bang 3
11) Belize 2
12) Bolivya 4
13) Bosna-Hersek 2
14) Brezilya 8
15) Bulgaristan 6
16) Burundi 1
17) Cape Verde 1
18) Cebelitarık 1
19) Cibuti 1
20) Çek Cumhuriyeti 1
21) Çin (Hong Kong dahil) 125
22) Danimarka 1
23) Dominik Cumhuriyeti 28
24) Ekvador 2
25) El Salvador 8
26) Endonezya 26
27) Fas 1
28) Filipinler 18
29) Finlandiya 4
30) Fransa 1
31) Guadeloupe 1
32) Guatemala 3
33) Güney Afrika Cumhuriyeti 1
34) Güney Kore 1
35) Haiti 1
36) Hırvatistan 4
37) Hindistan 7
38) Hollanda Antilleri 3
39) Honduras 15
40) lvory Kıyısı 1
41) İngiltere 6
42) İrlanda 2
43) İspanya 4
44) İsrail 4
45) İsveç 4
46) İtalya 2
47) İzlanda 1
48) Jamaika 3
49) Japonya 4
50) Kan 5
51) Kanada 1
52) Kazakistan 2
53) Kenya 14
54) Kıbrıs Rum Kesimi 1
55) K.K.T.C. 1
56) Kolombiya 11
57) Kostarika 9
58) Kuveyt 1
59) Küba 1
60) Liberya 1
61) Lübnan 1
62) Libnan 1
63) Litvanya 1
64) Macao 1
65) Macaristan 1
66) Malezya 13
67) Malta 1
68) Mauritius 2
69) Meksika 107
70) Mısır 6
71) Moldova 2
72) Mozambik 1
73) Namibya 1
74) Nijerya 1
75) Nikaragua 1
76) Pakistan 1
77) Panama 3
78) Peru 1
79) Polonya 2
80) Portekiz 2
81) Romanya 4
82) Rusya Federasyonu 3
83) Senegal 1
84) Slovakya 2
85) Slovenya 6
86) Sri Lanka 3
87) St. Lucia 2
88) Sudan 4
89) Suriye 1
90) Şili 3
91) Tanzanya 3
92) Tayland 10
93) Tayvan 3
94) Togo 1
95) Trinidad Tobago 1
96) Tunus 1
97) Türkiye 13
98) Uruguay 5
99) Ürdün 7
100) Venezuella 2
101) Vietnam 6
102) Yemen 1
103) Yugoslavya 10
104) Yunanistan 3
105) Zimbabwe 1
_________________________________
TOPLAM 883
(*) WEPZA International Directory of Export Processing Zones and F Trade Zones
- Key Words = Anahtar Deyimler
Free Zone : Serbest Bölge
Free Trade Zone : Serbest Ticari Bölge
Customs Directorate : Gümrük İdaresi
Customs General Directorate : Gümrük Genel Müdürlüğü
Kullanıcı :
Open Area : Açık Alan
Covered Area : Kapalı Alan
Handling : Elleçleme
Trade Volume : Ticaret Hacmi
Operating Licence : İşletme Ruhsatı
Raw Materials: Hammadde
Semi products : Yarı mamul
Products : Mamuller, ürünler
Licence Application Procedure : Ruhsat Başvuru Prosedürü
Storage Areas : Depolama Alanları
Vessel : Tekne , Gemi
Vessels Schedule : Gemi Hareket Planı
Benefits and Incentives : Yararlar ve Teşvikler
Advantage : Avantaj
Disadvantage : Dezavantaj
